Tiến sĩ Phan Thúy Kiều, đại diện nhóm nghiên cứu từ Viện, nhấn mạnh rằng TP.HCM cần sớm hoàn thiện khung chính sách tăng trưởng xanh nhằm đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Điều này đặc biệt quan trọng khi thành phố hiện đang là địa phương có lượng khí thải nhà kính cao nhất cả nước – một vấn đề có thể trầm trọng hơn nếu sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu.
Theo nhóm nghiên cứu, giao thông và công nghiệp là hai nguồn phát thải chính, trong đó riêng giao thông đã phát thải 13 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Việc chuyển đổi sang xe buýt điện, năng lượng tái tạo và công nghệ sản xuất sạch được ưu tiên nhằm đảm bảo phát triển bền vững từ nay đến 2030 và xa hơn.
Thạc sĩ Hồ Nguyễn Thái Bảo từ Viện đã đề xuất những động lực mới cho chuyển đổi xanh tại TP.HCM mở rộng, cho biết sau khi tái cấu trúc địa giới hành chính, diện tích thành phố hiện vượt 6.700 km², tạo điều kiện để trở thành trung tâm kinh tế xanh của vùng Đông Nam Bộ.
Các trọng tâm chính bao gồm phát triển năng lượng tái tạo, logistics xanh, tài chính xanh và kinh tế tuần hoàn. Những lợi thế mới như quỹ đất lớn, hạ tầng liên vùng, và hệ sinh thái biển từ Bà Rịa – Vũng Tàu hỗ trợ việc phát triển các khu công nghiệp trung hòa carbon, sản xuất tua-bin gió, và dịch vụ vận tải thủy nội địa xanh. Tuy nhiên, thành phố cũng đang đối mặt với nhiều thách thức môi trường, đặc biệt là tại các khu vực rừng ngập mặn, đòi hỏi phải có quy hoạch đồng bộ và mô hình phát triển bền vững.
PGS.TS Phan Thị Thức Anh từ Đại học VinUni chia sẻ rằng với vai trò là đối tác chiến lược, VinUni đã hợp tác với Nha Trang – Khánh Hòa xây dựng hai đề án chuyển đổi xanh ở cấp đô thị và cấp tỉnh, trở thành những đơn vị tiên phong cấp quốc gia. Dự án đã quy tụ hơn 50 chuyên gia trong và ngoài nước, tạo ra các tác động rõ rệt trong lĩnh vực du lịch xanh, giao thông xanh, nông nghiệp xanh và lối sống xanh.
Đáng chú ý, tỷ lệ người dân sử dụng phương tiện công cộng ở Nha Trang chỉ đạt 2,6%, trong khi 100% phương tiện vẫn dùng nhiên liệu hóa thạch – cho thấy nhu cầu cấp thiết cho giao thông xanh. Đề án cũng đưa ra hơn 100 dự án cụ thể cùng hàng chục bộ tiêu chí và công cụ quản lý hiện đại như Mô hình số (Digital Twin) và Hệ thống quản lý năng lượng tòa nhà (BEMS), góp phần biến Khánh Hòa thành hình mẫu trong chuyển đổi xanh, thu hút đầu tư và cải thiện chất lượng sống bền vững.
Đối với TP.HCM mở rộng, VinUni đề xuất tập trung vào các trụ cột chuyển đổi xanh gồm công nghiệp (đặc biệt là năng lượng), giao thông, nông nghiệp, môi trường và lối sống. Một số mô hình cụ thể bao gồm chợ truyền thống không sử dụng nhựa, khu dân cư “không rác thải chôn lấp”, vườn mái kết hợp điện mặt trời. Các giải pháp nổi bật khác là giáo dục lối sống xanh trong trường học, chatbot AI tư vấn tiêu dùng bền vững, và ứng dụng Digital Twin trong quản lý giao thông.
Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bà Rịa – Vũng Tàu, cho biết trở ngại lớn nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuyển đổi xanh là vấn đề tài chính và khung pháp lý. Trong khi ngân sách nhà nước hạn chế và thủ tục hành chính phức tạp, vẫn có nhiều nguồn vốn ngoài ngân sách sẵn sàng hỗ trợ đầu tư xanh với lãi suất thấp hoặc bằng 0. Vì vậy, cần có cơ chế linh hoạt hơn để huy động và sử dụng các nguồn lực này.
Ngoài ra, các nút thắt thể chế – như đã thấy trong Đề án Kinh tế tuần hoàn tại Côn Đảo – khiến nhiều địa phương “tự mò mẫm” vì thiếu khung pháp lý rõ ràng. Ông cũng chỉ ra tình trạng chồng chéo trong quản lý, khi nhiều lĩnh vực do nhiều sở ngành cùng phụ trách mà không có cơ quan đầu mối.
Một đại diện từ Tập đoàn Năng lượng Vu Phong nhấn mạnh rằng chuyển đổi xanh trong ngành công nghiệp là một trụ cột thiết yếu và cấp bách, cần có những hành động mạnh mẽ hơn để giúp các nhà sản xuất gia tăng sử dụng năng lượng tái tạo.
Nhiều doanh nghiệp muốn đầu tư điện mặt trời áp mái nhưng vướng rào cản pháp lý, trong khi thời gian thu hồi vốn còn chậm. Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), từng được kỳ vọng rất lớn, đến nay mới chỉ được Samsung triển khai thành công. “Vậy còn các doanh nghiệp Việt thì sao?” – đại diện này đặt câu hỏi, đồng thời đề xuất thành lập đơn vị chuyên trách hỗ trợ kỹ thuật và pháp lý, nâng cao năng lực cán bộ địa phương để đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình chuyển đổi xanh.
