Sáng ngày 13/5, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM (HIDS) đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Trụ cột chuyển đổi xanh cho TP.HCM mở rộng”. Sự kiện quy tụ các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan nhằm xác định những thách thức và cơ hội hướng đến một tương lai bền vững, phát thải thấp cho đầu tàu kinh tế của cả nước.
Tiến sĩ Phan Thúy Kiều, đại diện nhóm nghiên cứu của HIDS, nhấn mạnh sự cấp thiết trong việc TP.HCM cần sớm hoàn thiện khung chính sách tăng trưởng xanh toàn diện để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Với việc hiện đang là địa phương phát thải khí nhà kính lớn nhất cả nước — và nguy cơ gia tăng phát thải nếu sáp nhập thêm các tỉnh lân cận như Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu — thì hành động quyết đoán là điều tất yếu.
Giao thông và công nghiệp được xác định là hai nguồn phát thải chính, trong đó riêng giao thông đã tạo ra hơn 13 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Những giải pháp ưu tiên gồm:
- Chuyển đổi sang xe buýt điện,
- Mở rộng năng lượng tái tạo,
- Thúc đẩy công nghệ sản xuất sạch.
Các hành động này nhằm đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững quốc gia đến năm 2030 và sau đó.
Với diện tích có thể mở rộng lên hơn 6.700 km², TP.HCM đang đứng trước thời khắc lịch sử để trở thành trung tâm kinh tế xanh của khu vực Đông Nam Bộ. Ông Hồ Nguyễn Thái Bảo từ HIDS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tận dụng các cơ hội mới trong:
- Sản xuất năng lượng tái tạo,
- Hậu cần xanh,
- Tài chính bền vững,
- Các sáng kiến kinh tế tuần hoàn.
Nhờ có quỹ đất mới, hạ tầng liên vùng và hệ sinh thái biển từ Bà Rịa-Vũng Tàu, thành phố có thể:
- Phát triển các khu công nghiệp trung hòa carbon,
- Sản xuất thiết bị năng lượng gió,
- Thúc đẩy dịch vụ giao thông thủy xanh.
Tuy nhiên, các mối đe dọa về môi trường — đặc biệt là đối với rừng ngập mặn — đòi hỏi phải có quy hoạch tích hợp và mô hình đô thị bền vững.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thị Thức Anh từ Đại học VinUni đã chia sẻ những đóng góp chiến lược của trường trong các mô hình chuyển đổi xanh tại Nha Trang và Khánh Hòa. Các dự án tiên phong này đã huy động hơn 50 chuyên gia trong và ngoài nước, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như:
- Du lịch xanh
- Nông nghiệp bền vững
- Giao thông xanh
- Lối sống thân thiện với môi trường
Tại Nha Trang, tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng vẫn cực kỳ thấp (chỉ 2,6%), trong khi 100% phương tiện đều sử dụng nhiên liệu hóa thạch — cho thấy nhu cầu đầu tư cấp thiết vào giao thông xanh. Kế hoạch chuyển đổi xanh của tỉnh này đã đề xuất:
- Hơn 100 dự án chi tiết,
- Nhiều bộ tiêu chí đánh giá,
- Công cụ hiện đại như mô hình số hóa (Digital Twin) và hệ thống quản lý năng lượng công trình (BEMS) để thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng sống.
VinUni đề xuất TP.HCM có thể áp dụng những mô hình tương tự, bao gồm:
- “Chợ truyền thống không rác nhựa”
- “Khu dân cư không chôn lấp rác”
- Vườn mái kết hợp điện mặt trời
- Giáo dục lối sống xanh trong trường học
- Chatbot tư vấn tiêu dùng bền vững
- Hệ thống quản lý giao thông sử dụng AI
Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, cho biết các rào cản tài chính và thể chế chính là trở ngại lớn nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) trong hành trình chuyển đổi xanh. Dù nguồn vốn công còn hạn chế và thủ tục hành chính rườm rà, các quỹ đầu tư xanh phi nhà nước vẫn sẵn sàng, thậm chí cung cấp vốn với lãi suất thấp hoặc bằng 0. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có một cơ chế linh hoạt nào để huy động hiệu quả các nguồn lực này.
Ông cũng chỉ ra tình trạng chồng chéo trong chức năng của các cơ quan nhà nước, khiến không rõ đơn vị nào chịu trách nhiệm chính trong các dự án kinh tế xanh — như thí điểm Kinh tế Tuần hoàn tại Côn Đảo hiện vẫn hoạt động mà chưa có hướng dẫn pháp lý cụ thể.
Theo Tập đoàn Năng lượng Vũ Phong, việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo trong công nghiệp là cấp bách. Nhiều doanh nghiệp mong muốn lắp đặt điện mặt trời áp mái nhưng bị cản trở bởi rào cản pháp lý và thời gian hoàn vốn kéo dài. Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) từng được kỳ vọng, nhưng hiện mới chỉ có Samsung triển khai thành công.
“Vậy còn các doanh nghiệp Việt Nam thì sao?” — đại diện Vũ Phong đặt vấn đề. Họ đề xuất thành lập một đơn vị chuyên trách hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn pháp lý và nâng cao năng lực cho cán bộ địa phương nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.
Chuyển đổi xanh cho TP.HCM mở rộng mang đến tiềm năng to lớn — nhưng cũng đặt ra những thách thức cấp bách. Rõ ràng về thể chế, cơ chế tài chính linh hoạt và sự phối hợp đa ngành sẽ là chìa khóa để thành phố phát huy tối đa vai trò tiên phong trong hành trình hướng tới một tương lai bền vững và trung hòa carbon của Việt Nam.
